الفصل الثّانىفى اعتبارات الماهيّة اعتبارات سه گانهء ماهيت متن للماهيّة بالنّسبة إلى ما يقارنها . . . كونها مع خصوصيّات زيد فتصدق عليه . ترجمه هر ماهيتى در مقايسه با خصوصياتى كه مقارن آن است اعتبارات سه‌گانه‌اى دارد كه عبارت است از ملاحظه او به شرط شىء و به شرط لا ولا به شرط . و تقسيم ، در اين سه خلاصه مىشود . اما اول : اين‌كه ماهيت ، مقارن با خصوصياتى كه به آن ملحق مىشود ، ملاحظه مىشود . در اين هنگام ، آن ( يعنى ماهيت به شرط شىء ) بر مجموع ( مصداق خود و ضمائمش ) صدق خواهد كرد ، مانند ماهيت انسان به شرط همراه بودن با خصوصيات زيد ، كه بر زيد صادق خواهد بود . شرح هر ماهيتى داراى سه اعتبار هست و به لحاظ هر اعتبار ، حكم خاصى بر آن مترتب مىگردد . قسم اول ، ملاحظهء ماهيت است با انضمام به خصوصياتى كه به آن ملحق مىشود . در اين صورت او بر مصداق خاصى منطبق خواهد بود و از انطباق بر ساير